İlk bilgisayarım hakkında: sadece dos ekranlıydı

İlk bilgisayarınız hakkında yazın.

Siyah Ekranda Parlayan Yeşil Harfler

O zaman bile eski sayılan bir bilgisayardı ilk bilgisayarım.  Sadece Mach 4 klasik atari oyunu gibi disketle çalışırdı 😇

Adını bile hatırlamıyorum aslında. O yüzden hemen bir yapay zeka destek alayım dedim. Keza işin ilginç yanı, bu promt’a cevaben, bu gönderiyi yazarken aklıma gelen ilk şey alttaki resimdeki YZ cevabının sonundaki paragrafı yazmam istememdi.  🤣 Tek bi cümleye sığdırayım dediydim aslında.  Yapay zekanın son paragragtaki açıklamasına çok çok katılıyorum. Ama demişki

Bu dönem, kullanıcıya bilgisayarı “tüketmekten” çok öğreten bir dönemdi: autoexec.bat, config.sys, bellek yöneticileri (HIMEM, EMM386) gibi kavramlar oyun oynayabilmek için bile bilinirdi….

Keşke O Zaman Kodlamayı Öğrenseydim

Yani ben çocukluk yıllarımda aldığımda, daha doğrusu ulaştığım o ilk bilgisayar o zaman bile zamanının gerisindeydi. Ama ben zaten bilgisayar nedir onu bile tam bilmiyordum. Kaldıki o dönemde oyunlar oynayabilen renkli bilgisayarlar zaten piyasada vardı. Ve benim aldığım o ilk bilgisayar aslında kullanmayı bilmeyi gerektiriyordu. Yz’nin bilgisayarı tüketmekten çok öğreten dönem demesinin sebebi de buydu.  Yani o dönem kodlamalarla çalışıyordu bilgisayarlar. Ama bizde nerde o şans? Herşey lükstü… kodlamayı öğrenmeyi istemek bir yana bunun için kursa gitmek bir yana… Hani derler ya eğitim herşeyin başı diye, işte ozamanlar bir yazılım veya kodlama kursuna gitseydim belki herşey çok daha farklı olurdu… Ne diyelim yaşanması gerekiyormuş yaşanmış.

Teknolojinin Nereden Nereye Geldiği

Bugün cebimizde taşıdığımız o muazzam işlem gücüne sahip telefonlara bakıyorum da, o siyah dos ekranından bu günlere nasıl geldiğimize hala inanamıyorum. Şimdilerde her şey dokunmatik, her şey sesli komutla çalışıyor. Ama o dönemde o siyah ekranda bir komut yazıp karşılığında bilgisayarın tepki vermesini izlemek adeta bir sihir gibiydi. Belki bugün o heyecanı yaşayamıyoruz çünkü teknoloji artık hayatımızın sıradan bir parçası oldu. Yine de o ilk bilgisayarımın bende bıraktığı iz, bugünkü hiçbir üst düzey cihazın veremeyeceği kadar değerli ve özel. Nostalji bazen gerçekten paha biçilemez oluyor.

O dönemde bilgisayarlar sadece meraklıların ve mühendislerin aletiydi. İnternetin olmadığı, sosyal medyanın hayal bile edilemediği bir çağda bilgisayara sahip olmak gerçekten ayrıcalıklıydı. Komut satırına yazılan her harf bir keşfin kapısını aralıyordu. Bugün tek dokunuşla yapılan işlemler için saatler harcanır ve bu bizi daha sabırlı, daha meraklı kılıyordu.

Teknolojinin bu kadar hızlı değiştiğini düşününce, bugünün gençlerinin yarın ne tür bir nostaljiyle geçmişe bakacağını merak ediyorum. Belki ilk yapay zeka asistanım olmadan önceki günler diyecekler. Her neslin kendine has bir teknoloji hikayesi var.

O “sihirli” dosyalar ne işe yarıyordu?

Yazıdaki yapay zekâ alıntısında geçen autoexec.bat, config.sys, HIMEM ve EMM386 isimleri, DOS döneminde bilgisayarı kullanan herkesin ister istemez öğrendiği şeylerdi. Neden öğrenmek zorunda olduğumuzu anlamak için önce bir sınırı bilmek gerekiyor: 640 KB.

• 640 KB duvarı: İlk IBM PC’deki Intel 8088 işlemcisi 1 MB belleği adresleyebiliyordu. Bunun ilk 640 KB’ı programların ve işletim sisteminin kullandığı “geleneksel bellek”ti; kalan 384 KB ise BIOS, ekran kartı belleği gibi sistem işlerine ayrılmıştı. Bilgisayara sonradan ne kadar bellek takarsanız takın, DOS programları özel sürücüler olmadan bu 640 KB’ın içinde çalışmak zorundaydı.
• CONFIG.SYS: Bilgisayar açılırken okunan ve sonradan değiştirilemeyen başlangıç ayarlarını tutan dosya. Bellek yönetimi, aygıt sürücüleri ve bazı program ayarları buradan yükleniyordu. DOS 2.0 ile geldi.
• AUTOEXEC.BAT: Adı “automatic execution” (otomatik çalıştırma) kısaltması. Açılış diskinin kök dizinindeki bu düz metin toplu iş dosyası, bilgisayar her açıldığında içindeki komutları sırayla çalıştırıyordu; fare sürücüsü gibi her açılışta gereken programlar buradan yüklenirdi.
• HIMEM.SYS: Programların ilk 1 MB’ın üstündeki “genişletilmiş belleği” (XMS) kullanmasını sağlayan sürücü. MS-DOS 5.0’dan (1991) itibaren CONFIG.SYS’e yazılan DOS=HIGH komutuyla DOS’un kendi çekirdeğini de bu bölgeye taşıyıp geleneksel bellekte yer açmak mümkün oldu.
• EMM386: 386 işlemcili bilgisayarlarda, sistem için ayrılmış bölgedeki boş blokları kullanılabilir hâle getiren bellek yöneticisi. Sürücüleri ve arka planda çalışan küçük programları oraya “yukarı yükleyerek” yine geleneksel bellekte yer kazandırıyordu.

İşte “oyun oynamak için bile bilinirdi” cümlesinin anlamı bu. Örneğin bir oyun 600 KB’tan fazla boş geleneksel bellek istiyorsa ve fare, ses kartı, CD sürücüsü bu belleğin bir kısmını yiyorsa, oyunu açmanın yolu bu iki dosyayı düzenleyip her kilobaytı geri kazanmaktan geçiyordu. Bilgisayarı “kullanmak” ile “anlamak” arasındaki çizgi o yıllarda çok inceydi.

MS-DOS’un kısa hikâyesi

IBM, Microsoft’un geliştirdiği sistemi 1981’de PC DOS 1.0 adıyla ilk kişisel bilgisayarıyla birlikte çıkardı. MS-DOS 1980’ler boyunca IBM uyumlu bilgisayarların ana işletim sistemi oldu ve zamanla grafik arayüzlü Windows sürümlerine yerini bıraktı. Sekiz ana sürümü olan MS-DOS’un geliştirilmesi 2000’de durdu; tek başına satılan son sürüm 1994 tarihli 6.22’ydi, 7 ve 8 numaralı sürümler ise çoğunlukla Windows 9x’i yüklemek için arka planda çalıştı.

Merak edilenler

O yılların DOS’una bugün bakmak mümkün mü?

Evet, hem de kaynak koduyla. Microsoft, MS-DOS 1.25 ve 2.0’ın kaynak kodunu 2018’de, MS-DOS 4.00’ınkini 25 Nisan 2024’te açık kaynak MIT lisansıyla GitHub’da yayımladı; şirkete göre amaç eğitim ve tarihî işletim sistemleriyle deney yapmak. Eski programları çalıştırmak isteyenler için hâlâ geliştirilen açık kaynak FreeDOS ve ücretsiz DOS emülatörü DOSBox da var.

İlgili yazılar: 90’larda kasetçalarlar ve MP3 ile hayatımızdan çıkışı · Windows tabletler iPAD ve Android’e mağlup oldu

Kaynaklar

• Microsoft: microsoft/MS-DOS — MS-DOS 1.25, 2.0 ve 4.0 kaynak kodları (GitHub, MIT lisansı).
• Wikipedia: MS-DOS, Conventional memory, CONFIG.SYS, AUTOEXEC.BAT, HIMEM.SYS, EMM386 (erişim 16 Ekim 2026).